Trudne początki mechanizacji rolnictwa w Polsce
Większość osób kojarzy Ursusa C-45 i jego niezaprzeczalny udział w rozwoju krajowej mechanizacji rolnictwa. Ciągniki te wytwarzano oficjalnie od 1 maja 1947 roku, ale w pierwszych miesiącach bardzo powoli przybywało nowych egzemplarzy. Stopniowo kolejne partie wzbogacały tabor, złożony głównie z ciągników pozostałych po wojnie, a także dostarczanych w ramach pomocy UNRRA. W tym samym czasie kilkaset kilometrów na południowy-zachód od Warszawy, w brneńskiej Zbrojovce trwała już od roku produkcja ciągnika Zetor 25.
Z jak Zbrojovka
Widniejący na szczycie maski znak firmowy z wpisaną literą Z jednoznacznie kojarzy się z nazwą Zetor. Nie do końca tak jest. Produkcję ciągników uruchomiono w ramach przedsiębiorstwa o nazwie Zbrojovka, które siedzibę miało w Brnie. Wcześniej zakłady te wytwarzały oprócz broni, także pojazdy i różnego rodzaju urządzenia. Po wojnie założono, że mury tej fabryki będą opuszczały ciągniki zaprojektowane przez konstruktorów, którym przewodził František Musil. Zdecydowano, że nową nazwę będzie tworzył zlepek złożony z fonetycznego brzmienia litery Z (zet) od Zbrojovka, a także fragment słowa traktor (-or) - w ten sposób powstała nazwa Zetor.
Zetor Diesel
Konstrukcyjnie ciągnik Zetor był oparty o rozwiązania przedwojenne, co nie zmieniało faktu, że w porównaniu do Lanz Bulldogów prezentował się nowocześnie. W praktyce jego budowa okazała się o wiele trwalsza w trudnych warunkach eksploatacyjnych i w obliczu niskiej świadomości technicznej od traktorów Farmall, John Deere czy Case rodem z UNRRA. Zetora 25 napędzał dwucylindrowy Diesel z komorą wirową w głowicy, gdzie rozruch wspomagany był za pomocą świec żarowych. Pojemność skokowa wynosząca 2080 cm³ uzyskana przy średnicy tłoka 105 mm i skoku 120 mm, pozwalała wygenerować 25 KM. Do dziś wzbudza respekt waga koła zamachowego, która w pierwotnej wersji wynosiła ponad 150 kg i ułatwiało to również rozruch silnika za pomocą korby. Do owego koła zamachowego przykręcone było sprzęgło suche, jednotarczowe. W obudowie sprzęgła przewidziano jeszcze dodatkowy napęd do bocznej kosiarki listwowej, którą montowano pomiędzy osiami ciągnika, z prawej strony. Skrzynia biegów posiadała 3 biegi do przodu oraz wsteczny, a dzięki przekładni redukcyjnej, liczba przełożeń była podwajana. W tylnej części obudowy skrzyni biegów montowano przystawkę pasową oraz wyjście wałka odbioru mocy. W późniejszym czasie w tym miejscu znalazły się podnośniki hydrauliczne. Hamulce ciągnika stanowiły bębnowe hamulce nożne, niezależne dla obu kół oraz taśmowy hamulec postojowy. Ten drugi pojawił się dopiero później, gdyż początkowo podczas postoju należało blokować hamulec nożny w pozycji wciśniętej za pomocą specjalnej zapadki. Podobne rozwiązanie znamy z naszej serii lekkich ciągników, takich jak Ursus C-325.
Nieustanna modernizacja
Zetory 25, biorąc pod uwagę wszystkie wersje, produkowane były oficjalnie do 1961 roku. Na przełomie lat 40. i 50. pojawiła się wersja do upraw międzyrzędowych Zetor 25K oraz rolnicza uniwersalna Zetor 25A. Ciągnik nieustannie modernizowano, choć tak naprawdę podstawy konstrukcji niewiele się zmieniły, a większość części zamiennych pasuje od pierwszej do ostatniej wersji produkcyjnej. Dzisiaj jednak kolekcjonerom starającym się przywrócić im fabryczny stan wiele problemów sprawia poprawna kompletacja wszystkich detali charakterystycznych dla danej serii i zgodna z numerem podwozia.
Wiele ciekawostek, a także informacji i porad znajdziecie na naszych filmach na kanale YouTube RetroTRAKTOR, a poniżej tylko kilka z nich:
